L’immagazinamento de l’energia dełe batarie al litio el ciapa l’energia ełètrica co reasion chimiche reversibiłi tra un catodo che contien litio-e un anodo a base de carbonio-, co ioni de litio che i pasa atraverso un eletrolito durante i cicli de carga e descarga. Sto proceso el converte l’energia ełètrica in energia potensiałe chimica pa ła conservasión, e dopo ła torna in eletricità co ghe xe bisogno.
Ła Fondasion Ełetrochimica
Ła chimica sotostante l’immagazinamento de l’energia deła bataria al litio ła se baxa su reasion de osidasion-redusion che łe se verifega a do eletrodi imersi in te na sołusion de eletrołito. Co ła bataria ła se scarica pa darghe forsa a un carico, i ioni de litio (Li+) i migra da l’eletrodo negativo atraverso l’eletrołito liquido verso l’eletrodo positivo. Contemporaneamente, i ełetroni i score atraverso un sircuito esterno neła stesa diresion, generando corente ełetrica.
L’anodo el xe de sołito fato de grafite, indove che i atomi de litio i se intercała-fisicamente inserendose-tra strati de atomi de carbonio inte na strutura rapresentà come LiC₆ (un atomo de litio par sie atomi de carbonio). Durante ła scariga, sti atomi de litio i subise l’osidasion, perdendo ełetroni pa formar ioni de litio caricai poxitivamente. I ełetroni libarài i viagia atraverso el circuito esterno, dando energia a dispoxitivi o rete conese.
Al catodo, łe reasion de ridusion łe se verifega. I materiałi catodici comuni i xe l’òsido de cobalto de litio (LiCoO₂), el fosfato de fero de litio (LiFePO₄) o l’òsido de cobalto de manganese de nichel de litio (NMC). Co i ioni de litio i riva al catodo dopo vér pasà atraverso l’eletròłito, i aceta i ełetroni che i xe pasà atraverso el circuito esterno, completando ła reasion. Sto trasferimento de ełetroni tra anodo e catodo-medià dal movimento dei ioni de litio-xe queło che xera l’energia ełètrica che doparémo.
L'eletrolito serve da autostrada ionica. Ła major parte dełe batèrie a ioni de litio łe dopara esafluorofosfato de litio (LiPF₆) desfà in solventi de carbonato organico. Sto meso liquido el permete ai ioni de litio de móvarse liberamente tra i eletrodi, evitando el contato ełètrico direto che el gavarìa fato un cortocircuito - ała bataria. Un separador microporoxo el divide fisicamente l’anodo e el catodo, permetendo el fluso de ioni blocando el pasajo dei ełetroni.
El ciclo de carga-descarico
Quel che rende l’immagazinamento de energia dełe batarie al litio particołarmente presioxo xe ła so reversibiłità. Co i xe cołegai a na fonte de enerxia-panèi sołari, turbine eołiche o ła rete ełètrica-l’intiero proceso el se inverte. I ioni de litio i torna dal catodo a l’anodo, dove i vien conservài come grafite litià. I ełetroni i score in diresion oposta atraverso el circuito, esensialmente "spingendo" l'energia indrio neła bataria.
Sta capacità bidiresionałe ła xe el motivo par cui sti sistemi i xe boni inte ła memoria deła griglia. Durante i periodi de alta generasion rinnovabiłe o de poca domanda de eletricità, łe baterie łe se carga assorbendo enerxia in eces. Co ła domanda ła riva al masimo o ła produsion rinnovabiłe ła cala, el proceso de scarico el rilascia l’energia immagazinà indrio ała rete. El ciclo el pol ripeterse mijaia de volte-łe baterie moderne a ioni de litio- łe riva a 2000 a 5000 cicli de scarica prima de un degrado inportante deła so capasità.
L’eficiensa de sto proceso de viajo (energia fora divixa par energia drénto) ła riva de sołito a l’85% pa i sistemi in scała grid-. Quela perdita del 15% ła se manifesta come całor, e xe par questo che ła gestion termica ła deventa fondamentałe in grandi instałasion. Un fià de energia ła se desfa inevitabilmente durante łe conversion chimiche e el trasporto de ioni atraverso l’eletròłito.
Sistemi de gestion dełe batèrie
Nisun sistema de imagazinasion de l’energia de bateria al litio el funsiona sensa controłi intełigenti. I sistemi de gestion dełe baterie (BMS) i monitora decine de parametri in tenpo reałe: tension dełe singołe cełułe, tenperadure, fluso de corente e stato de carica. Sta supervision ła prevénte condisión che podarìa danegiar ła bataria o crear ris-ci pa ła sicuresa.
El soracarico el xe un problema primario. Se masa energia ła score in te na bataria piena de carga, i ioni de litio in eces no i ga da intercałar, e poł far sì che el litio metałico el se deposite suła superfisie de l’anodo invese de métarse tra i strati de grafite. Sti depositi i pol formar dendriti, picołe struture simiłi a aghi che łe pol traforar el separatore e far curtocircuito -ła bataria, scatenando ła fuga termica.
El BMS el gestise anca l’equilibrio dełe cełułe. In un pacheto de batarie che contien sentenari o mijaia de singołe cełułe cołegae in configurasión serie e parałełe, xe inevitabiłi picołe variasion de capasità e resistensa interna. Sensa intervento, serte cełułe łe se soracaricarìa mentre altre łe se cargarìa soto durante ogni ciclo, cełerando ła degradasion. El BMS el conpagna i livełi de carga in tute łe cełułe, slongando ła vita operativa del sistema.
El controło deła tenperadura xe n’altra funsion critica. Łe batèrie a ion de litio łe funsiona ben tra i 15 gradi e i 35 gradi. Soto 0 grado, i ris-ci de placcatura al litio i crése tanto parché ła mobiłità dei ioni inte l’eletròłito ła sbasa. Sora i 45 gradi, łe reasion indesideràe łe se cełera, consumando litio ativo e degradando i conponenti eletroliti. I sistemi de imagazinamento de l’energia co baterie grandi i ga sistemi de rafredamento liquido, circołasion de l’aria o materiałi de canbiamento de faxe pa mantegner condisión termiche ideałi.
Dałe cełułe ai sistemi
Capìr come che funsiona na singoła cełuła de bataria el fa łuxe soło na parte del quadro. I sistemi de imagazinamento de l’energia a batèrie al litio in scała grid- i rancura mijaia de cełułe in modułi, che i se unise in rack, che i inpienisse unità de dimension de container-. Na instałasion in scała utiłità- ła poł contegnir decine de sti contenitori.
El sistema de conversion de potensa (PCS) el conete ła serie de baterie a ła rete ełètrica. Sicome łe batèrie łe funsiona co corente direta (CC) mentre ła rete ła dopara ła corente alterna (AC), i inverter i trasforma l’energia tra ste forme. I inverter moderni i fornise anca servisi deła rete oltre ła senplise ricarica e scariga-i pol inietar o asorbar energia reativa pa regołar ła tension, regołar ła so output pa stabiłixare ła frecuénsa deła rete e rispondar ai disturbi deła rete in pochi milisecondi.
Ła Całifornia ła ga instałà 7,3 GW de capasità de imagazinasion dełe baterie entro el 2024, doparando soratuto ła tecnołogia de ioni de litio. El Texas el ga zontà 3,2 GW. Sti sistemi no i conserva soło energia rinnovabiłe pa dopararli dopo; i sostituise łe sentrałi "peaker" de gas naturałe che prima łe forniva enerxia de riserva durante i periodi de alta domanda. Un sistema de bataria de 4 ore el pol scaricarse a piena potensa pa quatro ore prima de esaurirse, el che ło rende bon pa covrir i pici deła domanda de sera co ła produsion sołare ła cala ma l’uxo de eletricità el resta alto.
Variasión deła chimica dei materiałi
No tute łe batèrie a ioni de litio łe dopara chimiche identiche. El materiałe spesifego del catodo el determina łe carateristiche de prestasion. Łe batèrie al fosfato de fero de litio (LFP) łe xe devegneste dominanti nełe aplicasion de stocajo stasionario, ciapàndo l’80% dełe nove instałasion nel 2023. LFP ła ofre na stabiłità termica superiore rispeto ai catodi de nichel-cobalto-ła xe tanto manco propensa a ła fuga termica-e ła ga un ciclo de vita pì longa 5.000 cicli.
El conpromeso xe ła densità de energia. El LFP el conserva 160 Wh/kg a liveło de cełuła, rispeto a 200-300 Wh/kg pa łe chimiche NMC. Questo el xe inportante pa i veicołi ełètrici indove che el peso e el vołume i xe limitài, ma no l’è tanto inportante pa ła conservasión deła rete indove che el spasio fisico el xe abondante e ła sicuresa, ła łongevità e el costo i ga el primo posto.
I catodi richi de nichel i ga na densità de energia pi alta e i xe preferìi pa aplicasion che łe ga bisogno de un masimo de stocajo in un spasio minimo. Tutavia, i xe pì costosi par via de cobalto e nichel, e i domanda na gestion termica pì sofisticà. El catodo el xe responsabiłe del 30% del costo totałe deła bataria, quindi ła selesion del materiałe ła ga un inpato inportante su l’economia del progeto.
Łe ricerche łe va vanti su materiałi alternativi pa i anodi. El siłicio el pol teoricamente conservar diese volte pì litio del grafite par unità de peso, ma el se gonfia tanto durante el litiasion, causando tension mecanica che ła rompe l’eletrodo dopo cicli ripetui. I aproci de ancùo i mis-cia picołe quantità de silicio co grafite, aumentando ła capasità pian pian gestindo el problema de espansion. I anodi de titanato de litio i ofre na sicuresa ecesionale e i pol cargarse estremamente vełosemente, ma ła so densità de energia pì basa e un costo pì alto i limita l’adosion.
Degradasion deła prestasion e durada de vita
Ła capasità deła bataria ła se sbasa pian pian co l’uxo. Ogni ciclo de carga-el consuma na picoła quantità de litio ativo co reasion cołaterai ireversibiłi. L’interfase de ełetrołito sołido-un strato protetivo che se forma suła superfisie de l’anodo-crese in modo continuo, consumando ioni de litio. I materiałi catodici i se degrada pian pian, mołando ioni de metało che i migra verso l’anodo dove i pol catałixare reasion indesideràe.
El taso de svanimento deła capasità el dipende tanto dałe condisión de funsionamento. Łe batèrie co na capasità tra el 20% e l’80% łe se degrada pì pian de quełe de sołito cariche al 100% e scaricae al 0%. Łe tenperadure alte łe cełera ła degradasion in modo esponensiałe-funsionando a 45 gradi contro 25 gradi ła pol sbasàr ła vita doparabiłe. I alti tassi de ricarica e scarico (C-tassi) i aumenta anca l’usura, anca se łe cełułe moderne łe gestise i tassi de 1C (carica conpleta o scarica in un’ora) bastansa ben.
I sistemi in scała grid- de sołito i ritira łe batèrie co ła capasità ła va al 70-80% de l’orixinałe. Ma łe batèrie no łe xe sensa vałor a sto punto. Un marcà in cresita deła "seconda vita" el dopara łe batèrie dełe machine pa ła conservasion stasionaria. Łe batèrie pa i veicołi ełètrici, no łe xe pì bone pa łe esigense esigense de prestasion del trasporto, łe pol servir par ani in aplicasion de rete manco esigenti. Sto uxo de cascada el migliora l’economia del ciclo de vita e ła sostenibiłità deła tecnołogia dełe baterie al litio.
Integrasion del sistema de stocajo de energia
I sistemi de imagazinasion de l’energia co baterie al litio no i funsiona da sołi. I se integra co ła produsion rinnovabiłe, łe sentrałi convensionałi, łe infrastruture de trasmision e i marcà de l’ełetrisità. Na formasion sołare co ła bateria ła pol fornìr na capasità de enerxia garantida durante ore specifiche-pitosto che na generasion intermitente a seconda del tenpo. Questo el trasforma el sołare da na risorsa dipendente dal tenpo in calcossa che se avisina a na sentrałe ełètrica.
L’aplicasion che ła crese pì vełose ła xe ła regołasion deła frecuénsa. Łe reti ełètriche łe ga da mantegner na frecuénsa precisa (60 Hz in Nord America, 50 Hz neła major parte dełe altre rejón) tegnéndo in equilibrio costante ła generasion e el cargo. Co ła domanda ła crése de colpo, ła frecuénsa ła cala; co ła generasion ła supera ła domanda, ła frecuénsa ła crése. Tradisionalmente, łe grandi sentrałi termiche łe regołava ła so produsion pa corexare i sbałansi. I sistemi de bataria i pol rispóndar in milisecóndi pitosto che in minuti, fornendo na regołasion deła frecuénsa superiore doparando manco capasità.
El spostamento del tenpo el rapresenta n’altra funsion critica. Nei marcà co el tenpo de utiłixo de l’ełetrisitá, łe batèrie łe se carga co i pressi i xe basi (de sołito durante łe ore de alta generasion de rinnovabiłi) e łe se scarica co i pressi i xe al masimo. Ła Całifornia ła produxe regołarmente energia sołare in ecedensa durante el mexodì-a volte ła produxe pì de queła che ła rete ła pol doparar. I sistemi de stocajo i asorbe sto eces, po i scariga durante łe ore de sera co ła produsion sołare ła cala ma ła domanda ła resta alta.
Sicuresa e Fuga Termica
Ła fuga termica-na reasion a caena auto-acełerativa indove ła generasion de całor ła sùpara ła disipasion de całor-ła xe el problema de sicuresa pi serio pa l’immagazinamento de l’energia dełe batarie al litio. Na volta inisià, ła tenperadura interna ła pol superar i 800 gradi, mołando gas infiamàbiłi e potensialmente causando incendi.
El scatenante el pol esar interno o esterno. I curti circuiti interni i pol esar el risultà de formasion de dendriti, guasti del separatore o difetti de produsion. I fatori esterni i xe dani fisici, soracarica estrema o esposision a alte tenperadure. Na volta che na singoła cełuła ła entra in fuga termica, el całor el pol propagarse ałe cełułe visine, potensialmente cascando atraverso un moduło intiero o un rack.
I sistemi de sicuresa moderni i dopara diversi livełi de difexa. A liveło de cełuła, i separadori i dopara materiałi rivestii de ceramica- che i se ferma a tenperadure alte, blocando el trasporto de ioni. A liveło del moduło, łe bariere resistenti al fogo e łe roture termiche łe bloca ła propagasion del całor tra łe cełułe. Łe protesion a liveło de sistema- łe include rilevamento deła tenperadura estenso, stacasion automatica de modułi guasti e sistemi speçiałixài de spegnimento de incendi.
I incendi i xe diminuii tanto co ła tecnołogia ła xe cresùa. El taso de eventi de sicuresa de ła conservasion dełe baterie el xe sbasà nel 2024 rispeto ai ani precedenti, co soło sinque incidenti inportanti a liveło globałe. Łe prime instałasion łe doparava speso chimiche de nichel-manganexe-cobalto in configurasión che no łe rispondeva in modo adeguà ała gestion termica. I projeti de ancùo i dopara soratuto ła chimica LFP co progeti modułari e ben ventilai che i sbasa tanto el ris-cio de incendi.
L’incendio del xenaro 2025 ała strutura de Moss Landing in Całifornia-che ga costreto a l’evacuasion de 1200 abitanti-el ga coinvolto un sistema pì vecio. I codici de sicuresa moderni, in particołare NFPA 855 adotài in tante giurisdision, i obliga el spasio tra łe batèrie, na ventilasion mejorà e sistemi de contenimento progetài aposta pa evitare ła difusion de l’incendio. Sti standard i canbia senpre co l’industria ła rancura esperiensa operativa.
Prestasion economica
I costi de stocajo de l’energia dełe baterie al litio i xe całài de colpo. El presso el xe sbasà da 1400 dołari par chiłowatt-ora nel 2010 a 139 dołari/kWh nel 2023, co previsioni de na ridusion del 40% entro el 2030. Sto cało de costo el xe tra i pì vełosi pa tute łe tecnołogie enerxeteghe{- come risultati de scała de produsion, eficiensa e eficiensa concorensa intensa tra i produtori.
Ła Cina ła domina ła produsion globałe, produxendo el 70% dełe batèrie a ioni de litio che łe entra sul marcà. Łe caene de fornimento integràe in verticałe del paexe, da l’estrasion e ła rafinasion del litio fin ała produsion de cełułe e l’integrasion dei sistemi, łe ga vantaji costi inportanti. Un’oferta del diçenbre 2024 in Cina pa łe batèrie e sistemi de conversion de enerxia ła xe stà in media de 66 dołari/kWh, ła metà deła media globałe se se desclude i costi de instałasion e conesion a ła rete.
El costo livełà de stocajo (LCOS)-el costo tuto-in par chiłowatt-ora de energia fornìa durante ła vita del sistema-el canbia a seconda de l’aplicasion e del posto. I sistemi de ioni de litio deso i xe concorenti economicamente co łe sentrałi de gas naturałe pa durade fin a 4-8 ore. Durade pi longhe łe deventa difisiłi; ła rełasion lineare tra capasità de stocajo e costo vol dir che un sistema de 10 ore el costa 2,5 volte un sistema de 4 ore, mentre łe oportunità de rediti adisionałi no łe pol cressar in modo proporsionałe.
Sta realtà economica ła spiega parché ła major parte dełe instałasion de archiviasion deła grèła łe dopara sistemi de durada de 2-4 ore. Ła durada media ła xe cresùa da 1,8 ore nel 2020 a 2,4 ore nel 2024, ma estenderse a 10+ ore de durada ghe vol tecnołogie difarenti. Łe batèrie a fluso, l’armagazinamento de aria conpresa o l’idrògeno verde i deventa pì economici pa aplicasion de longa durada, anca se el litio-ion el continua a mejorare ła so economia pa durada fin a 8-10 ore.
Cresita del marcà e strada futura
Ła distribusión globałe de ła conservasion de energia dełe baterie ła ga ragiunto 160 GW de capasità cumulativa nel 2024, co 72 GW xontài soło in chel ano-, che rapresenta pì del 45% dełe instałasion storiche totałi. Ła Cina ła jera in testa co 36 GW de nova capasità, seguìa dai Stati Uniti co 13 GW e l’Europa co 10 GW. Sta cresita esploxiva ła riflete i costi in cało, połitiche de sostegno e l’aumento deła penetrasion de energia rinnovabiłe che ła ga bisogno de stocajo pa ła stabiłità deła rete.
El marcà el dovarìa slargarse da 13,7 miliardi de dołari nel 2024 a 43,4 miliardi de dołari nel 2030, cresendo al 21% ogni ano. El sostegno dełe połitiche el cełera l’adosion-dodexe stati dei Stati Uniti i ga meso in ato dei obietivi de distribusión de ła conservasion de energia, e ghe xe mandati simiłi in tuto el mondo. L’Union Europea ła ga fornìo el 20% de sbasamento da l’IVA pa i sistemi de stocajo dełe baterie nel 2023, mentre ła Cina ła ofre susidi sostansiałi pa łe instałasion in scała grid-.
El litio-el mantegnerà el dominio fin al 2030 pa ła major parte dełe aplicasion, ma łe alternative łe xe drìo vegner fora. Łe batèrie a ioni de sodio-, doparando tanto sodio invese de litio, łe podarìa ciapàr fin al 10% del marcà de l’immagazinasion de energia entro el 2030, soratuto pa aplicasion indove che xe acetàbiłe na densità de energia pì basa. Ste batèrie łe costa un 30% manco dei fosfati de litio e łe elimina ła dipendensa dałe caene de fornimento de litio senpre pì limitàe.
Łe batèrie a stato sòłido łe rapresenta na rivołusion a longo periodo. Sostituendo i eletroliti liquidi co condutori ionici sòłidi, i promete densità de energia pi alte (potensialmente superar i 400 Wh/kg), na sicuresa mèjo par via de eletroliti no infiamàbiłi e na vita del ciclo pi longa. I grandi produtori de machine ga anuncià piani de comerciałixasion pa ła fine dei ani 2020, e ghe saria stà aplicasion de stocajo stasionario. Tutavia, ła produsion de batèrie a stato sołido a costi grandi e acetàbiłi no ła xe stà risolta.
Domande fate de frecuente
Quanto xe eficienti i sistemi de imagazinasion de energia co baterie al litio rispeto a altre tecnołogie de imagazinasion?
I sistemi a ioni de litio i riva a l’85% de eficiensa de viajo come stàndar pa łe instałasion su scała utiłità, superando ła major parte dełe alternative. L’imagazinamento idroełètrico pompà el va da un 70-80% de eficiensa, el l’acumulo de aria conpresa el riva al 42-55%, e łe baterie a fluso de sołito łe dà el 60-80%. Soło serti sistemi de stocajo mecanici come i volani i corisponde o i supera l’eficiensa dei ioni de litio, ma i xe limitài a durade de scarico curti de minuti pitosto che de ore.
Cossa fa sì che ła capasità deła bataria al litio ła se degrada nel tenpo?
Tanti mecanismi i contribuise a ła s-cianta de ła capasità. El strato de interfase de eletrolito sołido-su l’anodo el crése de continuo, consumando ioni de litio in reasion cołaterałi. I materiałi catodici i se descompone pian pian, mołando ioni de metało che i migra verso l’anodo e i catałisa ulteriore degradasion. I solventi eletrołitici i se rompe soto stress ełetrico, formando depositi isołanti sułe superfisi dei eletrodi. Funsionar a tenperadure alte, a stati de carga piena o a vełocità de scarica vełoce el cełera tuti sti procesi.
Łe batèrie al litio łe pol esplodar, e come se pol evitarlo?
Ła fuga termica ła pol causar incendi e esplosion se i gas deła bataria i se inpisa in spasi confinài, anca se questo xe estremamente raro co un progeto giusto. I sistemi moderni i ło prevénte co tante tutełe: separatori rivestii de ceramica- che i se ferma a tenperadure alte, bariere termiche tra łe cełułe, monitorajo deła tenperadura estensivo, disconesion automatica del moduło, sistemi speçiałixài de sopresion de incendi e selesion atenta deła chimica dełe cełułe (ła chimica LFP doparada neła major parte dełe alternative de stocajo deła rete ła xe tanto pì stabiłe de quełe alternative).
Quanto dura un sistema de imagazinasion de energia a bateria al litio?
I sistemi a ioni de litio in scała grid- de sołito i funsiona pa 10-15 ani prima de sostituir ła bataria, rivando a 2000-5000 cicli de scarica conpleta a seconda deła chimica e dełe condisión de funsionamento. Łe batèrie LFP łe dura de sołito pì de łe varianti NMC. L’infrastrutura del sistema – i inverter, i sistemi de controło, ła strutura – ła dura speso 20-25 ani, permetendo łe sostitusión dełe baterie sensa ricostruir tuta l’instalasion. Łe pratiche operative łe ga un inpato inportante suła vita; limitando i intervałi de carga al 20-80% pitosto che al 0-100% pol radopiar ła vita del ciclo.
Implicasion pì larghe
El mecanismo de laoro de l’immagazinamento de l’energia deła bataria de litio-i ioni de litio che i va tra i eletrodi mentre i ełetroni i score atraverso i circuiti esterni-el xe deventà ła base pa ła tranxision de l’energia. Sti sistemi no i produxe eletricità, ma ła so capacità de stacar el tenpo de produsion dal consumo ła permete ałe fonti de energia rinnovabiłe de fornir enerxia afidàbiłe nonostante ła so natura intermitente.
I operadori deła rete i vede senpre de pì ła conservasion dełe baterie no come na nova tecnołogia ma come na infrastrutura esensiałe. L’Aministrasion de l’Informasion Energetica dei Stati Uniti ła progeta che ła capasità dełe batèrie ła superarà queła dei xeneratori a petrolio-entro el 2025. Sto canbiamento dała xenerasion spedibiłe baxà sui fosiłi a ła xenerasion rinnovabiłe e stocajo el rapresenta na ristruturasion fondamentałe de come che funsiona łe reti ełètriche.
Ła tecnołogia ła continua a ndar vanti vełosemente. Ła ricerca ła se consentra su l’aumento deła densità de energia, ła ridusion dei costi, el miglioramento deła sicuresa e el sviłupo de materiałi pì sostenibiłi. Par rivar a ła scała de terawatt-ore de stocajo necesaria pa łe reti profondamente decarbonixàe- łe stime łe sugerise 930 GW de capasità de stocajo pa i Stati Uniti da sołi entro el 2050 - ghe sarà bisogno de inovasion continua neła siensa dei materiałi, nei procesi de produsion e neła integrasion dei sistemi.
Intanto, łe reasion eletrochimiche che łe se verifica drento milioni de cełułe de batèrie in tuto el mondo, invisibiłi ai utenti ma che łe funsiona in modo continuo, łe determina senpre de pì quando łe nostre luci łe resta inpisà, łe nostre fabriche łe funsiona e ła nostra energia rinnovabiłe ła riva a noaltri.